پرورش علمی و عملی آهو و گوزن

 

 پرورش گوزن در مقایسه با سرمایه گذاری در دیگر دام ها چند مزیت دارد،

زیرا گوزن علوفه های مرتع را با کارایی بالایی به پروتئین تبدیل می کند، با مدیریت مناسب می توان گوزن را در زمین های حاشیه ای پرورش داد، همچنین گوزن ها به خوبی با شرایط چراگاه های موجود سازگار می گردند. مزیت بزرگ دیگر، نسبت بالای گوشت کم چربی تولید شده به ازای هر کیلوگرم وزن زنده دام می باشد. احتیاجات کار برای پرورش گوزن حداقل می باشد درحالی که سود بالقوه در مقایسه با پرورش گاو گوشتی و گوساله می تواند بسیار بالاتر باشد.

تاریخچه پرورش گوزن

به گفته مورخان گوشت گوزن از 40-16 هزار سال پیش از میلاد مسیح به مصرف غذایی می رسیده است و گوشت مرال از 4 هزار سال پیش از میلاد، حتی تا 10 هزار قبل آن عمده ترین گوشتی بوده است که در سرتاسر اروپا مصرف می شده است. براساس چنین نظریه هایی گمان می رود انسان از گوزن به عنوان یک حیوان نیمه اهلی نگهداری می کرده است. در حال حاضر نیز گله های گوزن در نقاط شمالی کره زمین مانند اسکاندیناوی، روسیه، آلاسکا و در میان اسکیموها دیده می شود.

احتمال می رود پرورش گوزن در مزارع ، مانند سایر دام ها از دو هزار سال پیش در چین مرسوم بوده است اما  پرورش گوزن در غرب در سال 1970 میلادی در اسکاتلند آغاز شد، و هر چند در آغاز جنبه مطالعاتی و تحقیقاتی داشته ولی به زودی اهداف اقتصادی نیز دنبال گشته است. در همین سال ها در نیوزیلند پرورش گوزن برای تولید گوشت و صادرات به اروپا و همچنین شاخ گوزن برای صادرات به کشورهای آسیایی آغاز گردید. هم اکنون پرورش گوزن در بسیاری از نقاط جهان رایج است.

 مرال از دیدگاه جانورشناسی

مرال (Red Deer) با نام علمیCervus elaphus  از خانواده گوزن ها Cervidae می باشد. پراکنش آن در قاره اروپا، شمال آفریقا ، آسیا و در ایران در استان های گلستان ، مازندران و گیلان پراکنده است. تعدادی نیز به منطقه ارسباران در آذربایجان شرقی منتقل شده است.مرال بزرگترین گونه گوزن ایران می باشد و  زیستگاه آن، مناطق جنگلی و بیشه زار های مناطق کوهستانی می باشد. رژیم غذایی آن شامل علوفه، جوانه، برگ های جوان، پوست درختان، قارچ ، توت تمشک و انواع میوه های جنگلی می باشد.جفت گیری مرال ها از اواسط شهریور تا اواسط مهر می باشد. مهمترین دشمنان طبیعی مرال در اروپا گرگ خاکستری و پس از آن خرس قهوه ای می باشد. سیاه گوش اوراسیا و گراز هم گاهی بچه مرال ها را شکار می کند. در ایران دشمن طبیعی اصلی این حیوان پلنگ و سپس گرگ و خرس قهوه ای می باشد.

میانگین وزن جنس نر 240-160 کیلوگرم، طول بدن 230-170 سانتی متر و ارتفاع حدود 150 سانتی متر می باشد. در جنس ماده دامنه وزنی 170-120 کیلوگرم ، طول بدن 210-160 سانتی متر و ارتفاع بدن حدود 120 سانتی متر می باشد. زیر گونه های مرال شامل: مرال اروپای غربی، مرال اروپای مرکزی، مرال خزری(پراکنش در آسیای صغیر، قفقاز و شمال ایران)، مرال اسکاتلندی، مرال کرسی، مرال کشمیری، مرال بلخی و مرال یارکندی می باشد. مرال های بومی ایران از انواع بزرگ جثه مرال به شمار می روند.

در حالی که جمعیت مرال در ایران به شدت کاهش یافته و اگر این روند ادامه یابد در آینده نزدیک در خطر انقراض قرار خواهد گرفت، در بسیاری از کشورها به عنوان یکی از شاخه های صنعت دامپروری و برای تولید گوشت و دیگر فراورده های جانبی پرورش می یابد.

پرورش تجاری مرال     

پرورش مرال ممکن است حق انتخاب خوبی برای برخی فعالیت های کوچک یا پاره وقت کشاورزی باشد، اما پرورش دهندگان باید توجه داشته باشند که لازم است در مورد بازاریابی محصولاتشان بسیار فعال باشند همچنین باید در مورد پرورش گوزن و کارهای مربوط به آن آگاهی کافی داشته باشند.

هرچند پرورش تجاری گوزن به نسبت صنعت جدیدی است با این حال بیش از 100 میلیون دلار درآمد سالانه برای کشورهای اصلی پرورش دهنده مانند نیوزیلند، ایرلند، بریتانیای بزرگ و آلمان تولید می کند. نیوزیلند به تنهایی سالیانه بیش از1000 تن گوشت گوزن[1] به ایالات متحده صادر می کند.به خاطر تقاضای در حال افزایش برای محصولات گوزن، حداقل احتیاجات زمین برای پرورش و سازگاری گوزن به چراگاه های حاشیه ای، پرورش گوزن در آمریکا به طور پیوسته و یکنواخت در حال رشد می باشد. آمریکا بیش از 20 درصد گوشت گوزن مورد نیاز برای بازار های داخلی را تامین می کند و این بازار سالیانه رشد 30-25 درصدی را تجربه کرده است. بیش از 000/200 راس انواع مرال، گوزن زرد(Fallow deer) ،  Axis، Sika ، گوزن شمالی(Elk) و گوزن دم سفید (White tailed deer) در قرق های شکار، مزارع و چراگا ه های مصنوعی پرورش می یابد. ایالت پنسیلوانیا حدود 30 درصد فعالیت های پرورش تجاری گوزن را دارا می باشد. سالیانه حدود 000/25 راس مرال در مزارع آمریکا و کانادا پرورش می یابد. امتیازات پرورش این نژاد عبارتست از:

-       مرال  باروری بالایی دارد و عمر پرورشی و تولید مثلی طولانی دارد.

-       به راحتی زایمان می کنند و به زودی بچه هایشان را از شیر می گیرند.

-  رفتار آرام مرال ها و جثه مناسب، وارسی دام ها و جابجایی ها را آسان می سازد.

-  زمستان های سرد و تابستان های گرم را تحمل می کنند و حساسیت به بیماری پائینی دارند.

-       زمینه بالای گوشت با کیفیت، محصولات فرعی و شاخ مرال، مزیت دیگر این نژاد می باشد.

بخاطر بیماری CWD پرورش مرال شامل کسب مجوز های لازم و همچنین ملاحظات ویژه در هنگام کشتار می باشد. به علاوه پیش از آغاز فعالیت باید امکانات مزرعه بررسی گردد.

بازاریابی

پیش از آغاز فعالیت پرورش گوزن باید در مورد تقاضاهای محلی و شناسایی بازارهای ممکن برای محصولات تحقیق نمود. پرورش دهندگان می توانند به طور مستقیم و یا از طریق توزیع کنندگان بازاریابی کنند. پرورش دهندگان انفرادی می توانند محصولاتشان را از طریق نمایشگاه های کشوری، فروش در رستوران های ویژه، تجارت اینترنتی، انجمن های گوزن استانی و کشوری، نشریه های کشاورزی و بازار های فروش رسانه ای بازاریابی نمایند.

گوشت گوزن های پرورشی دارای بافت ریز،ملایم، ترد و خوش طعم و مطبوع می باشد و متمایز از گوشت گوزن شکار و وحشی است. همچنین با توصیه های متخصصان قلب برای چربی، کلسترول و کالری سازگاری دارد.

محتوی کالری، کلسترول، چربی و پروتئین در انواع مختلف گوشت

انواع گوشت

کالری

کلسترول(mg)

چربی(mg)

پروتئین(mg)

راسته گوزن

139

62

5

22

گوشت سینه گاو

223

77

13

24

شانه خوک

207

82

13

22

راسته بره

183

80

8

25

سینه جوجه

140

72

3

26

ماهی آزاد

140

60

5

22

 

منبع: تحقیقات USDA ،تجزیه گوشت گوزن با آزمایشگاه مواد غذایی ملی

مرال های کشتار شده با سن 20-14 ماهگی 90 کیلوگرم وزن دارند و در 30-24 ماهگی حدود 135-110 کیلوگرم خواهند بود. گوشت در برش های مختلف از یک چهارم تا لاشه کامل فروخته می شود. برخی پرورش دهندگان بزرگ در محل پرورش امکانات کشتارگاهی دارند.  

محصول دیگر گوزن شاخ[2] آن است که در اوایل تابستان هنگامی که به 55 درصد رشد کامل خود رسیده است و در وزن حدود 1 کیلوگرم تا 5/4 کیلوگرم برداشته می شود.  شاخ برای تولید" پودر شاخ" – داروهای تقویت کننده قوای جنسی- در بازارهای سنتی آسیای شرقی مصرف می شود. بازار برای شاخ گوزن اغلب ناپایدار است و در سال های اخیر تحت سلطه کشورهای اصلی پرورش دهنده مرال و گوزن شمالی قرار گرفته است.

محصول دیگر پرورش دهندگان گوزن، فروش دام های داشتی، بچه گوزن های از شیر گرفته شده و یک ساله ها می باشد. این دام های داشتی می تواند مستقیم به پرورش دهندگان فروخته شوند یا در حراجی های دام به فروش رسند. هنگام فروش دام های داشتی لازم است رکوردهای تولیدی و سلامتی دقیقی داشته باشید. بسیاری از مشتری ها در جستجوی گوزن های نر[3] با افزایش وزن بالا و بازدهی تولید شاخ بالامی باشند و برای گوزن های ماده[4]، افزایش وزن های بالا و باروری مطلوب مورد نظر می باشد. همچنین برای این دام ها که کاملا اهلی شده نیستند رفتار آرام مهم می باشد.

محصولات فرعی دیگر گوزن شامل چرم، دم، رباط پا،دکمه های شاخ و دندان های نیش هر کدام بازار های خاص خود را دارند. همچنین گوزن های نر می توانند به عنوان حیوانات شکار برای قرق های شکار فروخته شوند.

امکانات و تجهیزات

پرورش گوزن احتیاج به امکانات خاصی شامل زمین چراگاه، منبع آب تازه و پناهگاه طبیعی برای زایمان مانند درختان یا درختچه ها  دارد. همچنین مرال از داشتن یک منبع آب برای غلتیدن لذت می برد.

نرخ تراکم مرال 15 راس بالغ و بچه های شیرخوارشان در هکتار می باشد. ناحیه های چرا باید با 17 ریف از سیم به ارتفاع حداقل 190 سانتی متر فنس بندی شود. برای محافظت عبور بچه گوزن ها و شکارگر ها از زیر فنس ها، یک ردیف سیم خاردار در سطح زمین یا یک ردیف سیم دارای شوک الکتریکی درست در بالای سطح زمین اضافه نمایید. همچنین برای محافظت گوزن ها از باد، باران های سرد و آفتاب داغ تابستان یک ردیفی از درختان و یا یک سایبان سه طرفه تدارک ببینید. همچنین به تسهیلات جابجایی دارای راهروها، دروازه ها،آغل های متراکم کننده و غرفه ها مورد نیاز است. یک یدک کش با دیواره های یکپارچه و  بامنبع نوری برای نقل و انتقال گوزن ها مناسب می باشد. پیش از ساخت تسهیلات جدید و یا خرید تجهیزات جابجایی ، می بایست همه عملیات مزرعه را در نظر بگیرید تا تخمین بزنید چه چیزی مورد نیاز است.

 تولید مثل

مرال های ماده قادر هستند در سن تقریبا 16 ماهگی و با وزن حداقل80 کیلوگرم جفت گیری نمایند و بهترین شانس را برای آبستنی موفق خواهند داشت.  گوزن های نر در سن 30-24 ماهگی به بلوغ جنسی می رسند و در سن حدود 8 سالگی باروری شان شروع به کاهش خواهد کرد. اگر چه نرخ جفت گیری گوزن های نر وابسته به سن آن است اما به طور معمول یک گوزن نر قادر است  40 راس گوزن ماده را بارور نماید.

دو نوع برنامه جفت گیری می تواند مورد استفاده قرار گیرد. در  "روش جفت گیری تک نیایی[5] " یک راس گوزن نر با تعدادی از گوزن های ماده هم گروه می گردد. این روش برای بهبود ویژگی های ژنتیکی و ثبت رکوردهای جفت گیری دقیق تر مورد استفاده قرار می گیرد. هنگام استفاده از روش جفت گیری تک نیایی می بایست پس از دو دوره چرخه فحلی(فاصله چرخه های فحلی 18 روز می باشد) برای اطمینان از آبستنی، گوزن های نر را تعویض کنید.

در "روش جفت گیری چند نیایی[6] "  چند راس گوزن نر با تعدادی از گوزن های ماده در یک گروه پرورشی قرار می گیرند. این روش احتیاج به چراگاه های کمتری دارد اما  تهاجم گوزن های نر را افزایش می دهد و همچنین گوزن های جوان تر و مغلوب را ناکارآمد می سازد. با اجرای این برنامه جفت گیری ثبت رکوردهای عملکرد انفرادی گوزن های نر نا ممکن می گردد. مرال ها به طور طبیعی تک قلو می زایند. فصل جفت گیری از اواسط شهریور تا آذر ماه به طول خواهد انجامید و زایمان ها از اواخر اردیبهشت آغاز می گردد. باید طوری برنامه ریزی کنید که حداکثر زایمان ها در اردیبهشت و خرداد انجام گیرد. طول دوره آبستنی در گوزن حدود 5/8 ماه می باشد.

بچه مرال ها در هنگام تولد بین 9-6 کیلوگرم وزن دارند. میانگین افزایش وزن از تولد تا از شیرگیری، 400-250 گرم و پس از آن تا بلوغ بین 270-50 گرم به ازای هر راس در روز می باشد.

تغذیه

جیره مرال ها به طور عمده شامل چراگاه درختان و بوته ها می باشد. علوفه ها باید از تنوع چند گونه باشد تا در مقابل چرای از نزدیک سطح زمین و لگد مال شدن دائم با سُم هایشان مقاومت کند.

سیستم های چرای چرخشی[7] می تواند سطوح انگل ها را کاهش دهد و امکان استفاده از حداکثر ظرفیت مرتع را فراهم نماید. به منظور تامین احتیاجات مواد مغذی، یونجه خشک، غلات، سیلاژ، هیلاژ، ویتامین ها و مواد معدنی در ماه های زمستان (از آبان ماه تا اسفند) تغذیه می گردد. همچنین هنگام استفاده از علوفه ها در مرحله چوبی شدن یا هنگامی که رشد مجدد مرتع طی شرایط آب و هوای گرم و خشک کند است گوزن ها احتیاج به خوراک مکمل خواهند داشت. به منظور حداکثر سازی نرخ های رشد بچه گوزن ها باید به گوزن های ماده، طی دوره شیردهی خوراک های با کیفیت بالا تغذیه نمود. همچنین از آنجایی که گوزن های نر در فصل جفت گیری کاهش وزن شدیدی را تجربه می کنند باید پیش از آغاز فصل جفت گیری جدید ،خوراک های با کیفیت را به نر ها تغذیه کرد تا به شرایط بدنی مناسب دست یابند. حیواناتی که برای گوشت پرورش می یابند احتیاج به مکمل های غلات برای افزایش وزن و رسیدن به شرایط بدنی مناسب پیش از کشتار دارند. همچنین بلوک های لیسیدنی مواد معدنی باید در تمام سال در چراگاه موجود باشد. آزمایشات دوره ای باید از خاک و خون انجام گیرد تا تعیین کند کدام مواد معدنی مورد احتیاج گوزن ها می باشد. آب تازه و تمیز باید در سرتاسر سال موجود باشد ، همچنین باید برای آبشخورها سیستم های گرمایشی پیش بینی گردد تا از تامین آب تازه در شرایط یخبندان اطمینان حاصل شود.

برنامه سلامت گله

به عنوان یک پرورش دهنده و برای فعالیت تجاری انجام برنامه های بهداشتی شدید مفید خواهد بود. طرح ریزی یک برنامه بهداشتی مناسب ضروری می با شد. آزمایشات سلامت ، واکسیناسیون ها و توزین افراد گله به طور سالیانه انجام می گیرد. همچنین مبارزه با انگل ها بهصورت دوره ای باید انجام گیرد. گوزن ها مستعد بسیاری از بیماری ها ی یافت شده در گاو ها می باشند و واکسیناسیون و انگل کشی های مشابه انجام می گیرد. می بایست از تغییرات دستورالعمل های دامپزشکی استانی و کشوری آگاه باشید. به عنوان مثال در ایالت پنسیلوانیا آمریکا پیش از انتقال گوزن ها از جایی به جای دیگر ا به آزمایش منفی بروسلوز(تب مالت) و سل[8]  احتیاج خواهند داشت.

در ماه شهریور گروه های داشتی باید تشکیل شده باشد، بچه گوزن ها باید از از شیرگرفته و پلاک گوش شده باشند. در اوایل تابستان، پیش از جفت گیری باید گوزن های نر بی شاخ گردند تا از آسیب وارد شدن به گوزن های دیگر و کارگر ها پیش گیری گردد. اگرچه مرال از بسیاری نژاد های دیگر گوزن آرام تر می باشد با این حال هنوز تنش ها نگران کننده می باشد.  گوزن های ترسیده یا هیجان زده می توانند موجب وارد شدن صدماتی گردند.

بیماری اتلاف مزمن[9]

بیماری اتلاف مزمن (CWD) یک بیماری واگیردار عصب شناسی در مرال ها و گوزن های شمالی می باشد و یک موضوع نگران کننده برای پرورش دهندگان مرال می باشد. CWD موجب ایجاد ضایعات کوچک بر روی مغز دام های مبتلا می شود که منجر به از دست دادن شرایط بدنی، اختلالات رفتاری و مرگ می گردد.  CWD مرال ها و گوزن های شمالی را به طریقی مشابه بیماری جنون گاوی و اسکراپی در گوسفندان تحت تاثیر قرار می دهد.

در ایالت پنسیلوانیا همه گوزن ها در هنگام کشتار باید برای بیماری CWD آزمایش شوند. این آزمایش شامل فرستادن یک نمونه مغز به آزمایشگاه دامپزشکی پنسیلوانیا براای بررسی می باشد.

گردآوری و تدوین : مهندس مرتضی مرادی دیوکلایی

 

MORTEZA.MORADI.D@GMAIL.COM

 

 برای اطلاعات بیشتر لطفا با آقای مهندس فرهاد آذر کیش تماس بگیرید

09199622100

iran.fadeer@gmail.com

  

آدرس: مازندران- جویبار- کیلومتر 5 جاده قائمشهر

 

منابع:

مزینی،پرویز؛1371؛ مباحث دامپروری؛ناشر پرویز مزینی با همکاری مهاد.

Daryl Scaffer,Lynn F.Kime & Jayson K.Haper.20013..Red deer productionPenn State Extention.

http://en.wikipedia.org.

عکس از وبسایت فوتوعکس اخذ شده است.
http://www.photo-aks.com/pic18.html

[1] Venison

[2] Velvet antler

[3] Stag

[4] Hind

[5] Single sire mating

[6] Multi sire mating

[7] Rotational grazing systems

[8] Negative test for brucellosis & tuberculosis

[9] Chronic Wasting Disease

نظرات  

+4پرورش علمی و عملی گوزنdeer antlers velvet1393-04-29 21:38#
What's up to every one, for the reason that I am truly eager of reading this weblog's post to be updated
on a regular basis. It contains nice stuff.


Have a look at my webpage - deer antlers velvet
Quote
+5خريد بچه اهوحميد1393-08-25 01:39#
من دنبال خريد بچه اهو هستم اگه ميتونيد كمك كنيد با تشكر
Quote
+3درخواست راهنماىىمهدى1394-02-06 20:47#
با سلام
قصد ساخت ىک مزرعه ى پرورش آهو را دارم ولى در اىن زمىنه اطلاعات بسىار کمى دارم . ممنون مى شچم اگر راهنماىىم کنىد .
Quote
0پرورش آهوحمیدرضا1394-03-19 02:57#
سلام
اگر اطلاعاتی در زمینه پرورش آهو در دست دارید ممنون میشم اگر برای بنده ارسال کنید
از بازار تا مدت بار وری و گوشت دهی تا ملزومات پرورش
Quote
+1110مجتبي1394-08-27 11:20#
من بزودي بزرگترين پرورش گوزن رو راه ميندازم ...از شما ممنونم
Quote
+2پرورش اهوسیدرضا1394-10-08 10:56#
باسلام حقیقت چندساله قصدپرورش گوزن روداشتم اماهرجامیرفتم برنامه ای برای پرورش گوشتی نداشتند اما الان میبینم که این صنعت هم داره راه میفته ...اگه لطف کنید منبعی که کارش راه اندازی این نوع فعالیت باشه به مامعرفی کنید ممنون میشم.
Quote
+2پرورش گوزنعلی1394-10-21 11:38#
سلام
جهت پرورش گوزن به صورت بسته در یزد احتیاج به راهنمایی و معرفی بازار فروش دارم.
لطفا راهنمایی کنید.
بسیار سپاسگذارم.
Quote
0پرورش گوزنمصطفی1394-10-26 08:43#
باسلام لطفا اگراطلاعاتی کامل ازپرورش گوزن داریدمراراهنمای ی کنید
Quote
+5کانال تلگرام پرورش گوزنفرهاد آذرکیش1394-11-23 15:25#
کانال تلگرام : telegram.me/irandeer


ایمیل :
Quote
0پرورش گوزن گوشتیخسرو شکوری سیس1395-09-07 22:41#
با سلام چندساله قصدپرورش گوزن رو دارم اماهرجامیرفتم برنامه ای برای پرورش گوشتی نداشتند اگه لطف کنید منبعی که کارش راه اندازی این نوع فعالیت باشه به مامعرفی کنید ممنون میشم.
Quote
-1راهنمایی جهت خرید گوزن و آهوسید محمد خودکام1395-10-12 05:39#
با سلام سید محمد خودکام هستم از ارومیه
میخوام پرورش گوزن و آهو دایر کنم ولی یکی را مییخوام که بهم کمک کنه اولا از کجا میتونم خرید کنم دوما تسهیلات میدن یا نه ؟ممنون میشم راهنماییم کنید09149470648
Quote

اضافه کردن نظر


ویژه کشاورزی

 بدین وسیله به اطلاع اساتید، دانشجویان ، کارشناسان و دست اندرکاران گرانقدر صنعت طیور می رساند کتاب مروری بر توسعه صنعت طیور از انتشارات فائو هم اکنون با ترجمه دکتر سعید سیفی و دکتر علی گیلانی در دانشگاه تخصصی فناوری های نوین آمل به چاپ رسید. این کتاب شامل مباحث مختلف حوزه طیور با رویکرد کشورهای در حال توسعه است که متناسب با شرایط کشور عزیزمان می باشد و امید است مورد توجه علاقه مندان قرار گیرد. ...
اگر به دنبال یک محصول مخمری خوب برای گله گاو شیری خود هستید، تفاوت­هایی بین فرآورده­ های مختلف وجود دارند که لازم است بدانید. فرآورده ­های مخمری به عنوان یک محرک یا تنظیم کننده شکمبه به گاو شیری خورانده می­شوند اما همه آنها مشابه هم نیستند. در حالی که چند صد گونه مخمر در سراسر جهان وجود دارند، گونه ساکارومایسس سرویسیه که اغلب به عنوان مخمر نانوایی از آن یاد می­شود، گونه مورد استفاده در فرآورده­ ...
پرورش گوسفند (اصول و روش هاي مدرن در توليد). 1392. مهندس مرتضي مرادي ديوكلايي. مركز انتشارات توسعه علوم. ساري
    فروش جوجه غاز در  استان مازندران آقای مهندس آذرکیش 09199622100 iran.fadeer@gmail.com    
   تولید ایرانی با استانداردهای جهانی    
آزمايشگاه پرتو آزمون جوانه خراسان:- آزمايشگاه همكار اداره استاندارد و تحقيقات صنعتي- دارای 4 آزمایشگاه تخصصی: فیزیکوشیمیایی، میکروبی، آنالیز دستگاهی، تحقیق و توسعه- داراي موافقت اوليه آزمايشگاه همكار از اداره نظارت بر غذا و دارو- عضو انجمن آزمایشگاه های همکار- آزمایشگاه تخصصی میکروبیولوژی با توانایی اندازه گیری آفلاتوکسین با دستگاه الایزا ریدر- داراي گواهينامه استاندارد ايزو 17025- تنها آزمايشگاه ...

ویژه گردشگری

آمار